16-11-2026
Na een restauratie van vijf jaar heropende het eerder dit jaar de deuren.
Het ARTIS-Aquarium in Amsterdam, geopend in 1882, is een van de oudste aquaria ter wereld. Na een restauratie van vijf jaar heropende het eerder dit jaar de deuren. Het door architect Gerlof Salm ontworpen gebouw geldt als levend industrieel erfgoed en bood Nederland destijds een unieke blik op het leven onder water.
De restauratie was noodzakelijk omdat anderhalve eeuw blootstelling aan zout water het gebouw zwaar had aangetast. Muren, plafonds, constructies en aquariumbakken verkeerden op veel plaatsen in slechte staat. Daarom werd gekozen voor een integrale aanpak die zowel het monumentale karakter als de technische toekomst van het aquarium veiligstelt.
Bij de opening was het Aquarium een technisch hoogstandje dankzij het circulatie- en filtersysteem van de Britse aquarist William Alford Lloyd. Dat historische systeem werd zorgvuldig gerestaureerd en gecombineerd met moderne technieken. Vandaag is het wereldwijd het laatste werkende exemplaar van dit type.
De architecten herstelden de oorspronkelijke ruimtelijke structuur, historische afwerkingen en zichtlijnen. Ook de toegankelijkheid werd sterk verbeterd. Dankzij een nieuwe bezoekersroute is nu ongeveer negentig procent van het monument toegankelijk, inclusief de catacomben met het Lloyd-systeem. Tegelijk werden de aquaria vergroot en vernieuwd, terwijl installaties en verzorgingsruimten achter de schermen volledig werden gemoderniseerd.
Duurzaamheid vormde een belangrijk uitgangspunt. Het gebouw kreeg monumentaal isolatieglas, lage-temperatuurvloerverwarming en 118 zonnepanelen. Daarnaast werd deels zelfhelend beton toegepast en is het aquarium voorbereid op aquathermie. Deze ingrepen ondersteunen de ambitie van ARTIS om tegen 2030 klimaatpositief te zijn.
Ook inhoudelijk werd het Aquarium uitgebreid. Bezoekers ontdekken er zo’n 250 dier- en plantensoorten, van vissen en kreeften tot kikkers en salamanders. Daarnaast zijn onderwatervegetaties zoals mangroven, zeegras en waterlelies te zien, naast twintig historische preparaten. Door het gebouw stroomt ongeveer één miljoen liter water, verdeeld over zestig procent zout en veertig procent zoet water.
Sinds 3 oktober 2026 huisvest het Aquarium ook de permanente kunstinstallatie Deep Seeing Currents van Olafur Eliasson. Daarnaast werden acht nieuwe kunstwerken toegevoegd van onder meer Marshmallow Laser Feast, Joana Schneider, Zoro Feigl, Vanessa Barragão, Claudia Martínez Garay en Klarenbeek & Dros.
Projectgegevens
- Project: Renovatie, restauratie en verduurzaming ARTIS-Aquarium Amsterdam
- Opdrachtgever: ARTIS / Natura Artis Magistra
- Architect renovatie: OTH Architecten
- Erfgoedpartner: VB Erfgoed & Architectuur
- Hoofdaannemer: Salverda Bouw B.V.
- Installaties: Breman Installatiegroep B.V., SDR Elektrotechniek B.V., Hellebrekers B.V.
Met dank aan Peter Bekkering voor zijn bijdrage aan de tekst en aan ARTIS - Christiaan de Bruijne (en Kirsten van Santen) voor de fotografie.
Foto's: © ARTIS, Christiaan de Bruijne